"Soo daer eenighe remedie teghen ’t quaede gheleghen waere in de wreedtheyt,
alle ’t quaedt soude nu al een wijle wech ghenomen zijn geweest (…)."

– D.V. Coornhert

De Coornhertstichting


Doelstelling
 


De Coornhertstichting is in 2007 opgericht en genoemd naar Dirck Volckertszoon Coornhert (1522-1590), een veelzijdig auteur (toneelschrijver, theoloog, filosoof, jurist), grafisch kunstenaar en uitgever. Humanistisch geleerde door zelfstudie beijverde hij zich te schrijven voor de ‘gewone man’, d.w.z. in de volkstaal. Op deze wijze verwierf hij grote bekendheid in zijn tijd bij een breed publiek en wordt hij vandaag de dag o.m. als protagonist van een publieksgerichte cultuuroverdracht herinnerd. Daarnaast had zijn optreden een sociaal-politieke betekenis. Zo ontpopte hij zich als adviseur van Willem van Oranje tot ideoloog van diens ideaal van religievrede en verwierf hij naam en faam door zijn onvermoeibare inzet voor religieuze tolerantie en vrijheid van meningsuiting en drukpers. Zijn moreel-pedagogische ideeën en idealen wist hij verder in brede kring uit te dragen door zijn werkzaamheden als letterkundige en grafisch kunstenaar.

In de doelstellingen van de Coornhertstichting keren deze zwaartepunten terug:

  1. het streven naar een publieksgerichte cultuuroverdracht;
  2. de bevordering van een ethisch-humanitaire grondhouding van tolerantie;
  3. het stimuleren van de zin voor letterkunde en kunst(en).


Editieprogramma
 


Om deze doelstelling te realiseren voert de Coornhertstichting een editieprogramma uit. Dit editieprogramma is erop gericht de bronnen van de geschiedenis van het Nederlandse non-conformisme (religieus, filosofisch, literair) te ontsluiten en bestrijkt een tijdspanne die reikt van de late Middeleeuwen tot onze tijd. Wij spreken over de geschiedenis van het non-conformisme in de Lage Landen als een geschiedenis die zich in dat tijdsbestek afspeelt. Die uitdrukking is ietwat misleidend: zij suggereert meer uniformiteit en continuïteit dan er de facto waarschijnlijk ooit geweest is en kon zijn.

De geschiedenis van het non-conformisme is namelijk wezenlijk een geschiedenis van non-conformisten. Wat deze non-conformisten met elkaar deelden lag doorgaans niet zozeer op het vlak van bepaalde inhouden (overtuigingen, visies), als op het niveau van een (religieus, filosofisch of politiek gemotiveerde) morele attitude. Een attitude van onafhankelijkheid en bewust gekozen ousider-schap, waar volgens hen slaafse aansluiting bij bestaande partijen of invoeging in heersende verbanden van kerk of samenleving tot moreel verwerpelijk conformisme leidde. In sommige gevallen (zoals in de christelijke mystiek en vroomheidstradities) is de gezochte distantie meer impliciet dan expliciet (te denken valt aan de laatmiddeleeuwse mystiek, moderne devotie, Erasmus, maar ook aan het mennonisme en latere piëtisme, om van de Rijnsburgse wijsgeer, Spinoza, maar te zwijgen). In andere gevallen is het non-conformistisch appèl luidruchtiger (zoals bij Coornhert en de radicale dopers in de 16e eeuw, of een Multatuli in de 19e eeuw). Maar alle nonconformisten waren, bij alle variatie in levens- en wereldbeschouwelijke stellingname, gecommitteerd aan ideeën en idealen van leven en samenleven die in de sociale en culturele context van hun eigen tijd unzeitgemäss waren en die met recht als ‘non-conformistisch’ getypeerd kunnen worden.

De Coornhertstichting ondersteunt op dit terrein onderzoeksactiviteiten, lezingen, exposities, digitaliseringsprojecten en publicatie van boeken.


Coornhertbibliotheek/Coornhert Library
 


De resultaten van het editieprogramma van de Coornhertstichting vormen tezamen de Coornhertbibliotheek/Coornhert Library. Deze Coornhertbibliotheek omvat boekedities en digitale edities.

De boekedities zijn onderverdeeld in:

  • de Bibliotheca Dissidentium Neerlandicorum; 
  • de Bibliotheca Paideia Cosmopolitana.

De digitale edities zijn onderverdeeld in:

  • de Digitale Coornhertbiblioheek;
  • de Digitale Bibliotheek Non-conformisten.

In de Bibliotheca Dissidentium Neerlandicorum zijn inmiddels een tiental tekstedities en een tiental studies verschenen. 

Met de oprichting van de Bibliotheca Paideia Cosmopolitana (2016) continueert de Coornhertstichting  haar editorische programma op internationaal niveau in toespitsing op wat zij ziet als de kern van de nonconformistische stellingname: de zorg om een morele samenleving. 

De digitaliseringsactiviteiten betreffen teksten van Nederlandse non-conformisten of dwarsdenkers die nimmer, althans niet recentelijk heruitgegeven zijn. Deze teksten, veelal in een Gotisch lettertype gezet, zijn getranscribeerd/gedigitaliseerd en in een databank ondergebracht zodat zij beter onderzoekbaar zijn. Het project Digitale Coornhertbibliotheek heeft de afgelopen jaren prioriteit gehad, dat is de digitalisering van Coornherts oeuvre, met name de Wercken (Coornhert-uitgave in 3 delen, Jacob Aertsz. Colom 1630) en van enkele andere publicaties van Coornhert die niet in de Wercken zijn opgenomen.

Het is de bedoeling in de komende jaren ook werk van andere nonconformisten digitaal beschikbaar te maken in de Digitale Bibliotheek Non-conformisten. Voor de digitalisering van teksten werkt(e) de Coornhertstichting samen met het Digitaal Productiecentrum van de Universiteitsbibliotheek van de Universiteit van Amsterdam en de Digitale Bibliotheek der Nederlandse Letteren/Koninklijke Bibliotheek. Meerdere transcripties zijn ook als e-book en/of PDF beschikbaar. Enkele teksten zijn in hertaling heruitgegeven (ingeleid en geannoteerd) en opgenomen in de Bibliotheca Dissidentium Neerlandicorum.

Uitgebreide informatie over het editieprogramma en deCoornhertbibliotheek/Coornhert Library vindt U op de pagina 'De Coornhertbibliotheek'.


Organisatie
 


De Coornhertstichting heeft een bestuur, een comité van aanbeveling en een uitvoerend bureau (het Coornhertcentrum). Onderaan deze pagina vindt U uitgebreide informatie over de samenstelling daarvan en de samenwerkingsverbanden waaraan de Coornhertstichting deelneemt.

Voor de volledige tekst van de statuten van de Coornhertstichting zie hier.


Beleidsplan
 


De komende vijf jaar (2018-2022) staan in het teken van de voorbereiding van de Coornhertherdenking in 2022, als het 500 jaar geleden is dat Coornhert (1522) geboren werd. Een programma van primair editorische activiteiten onder de titel ‘Vervolging, Tolerantie, Samenleving – de wereld van D.V. Coornhert als spiegel van onze tijd’ is ontworpen. Daarin zijn plannen opgenomen voor (i.c. gereviseerde) heruitgaven van werk van Coornhert die eerder verschenen zijn in de Bibliotheca Dissidentium Neerlandicorum; de editie van enkele populariserende deeltjes die inhoudelijke bindingen van zijn denken en zijn persoonlijke netwerk illustreren ('Kleine reeks'); een renovatie van de Coornhert-website (thematisch georganiseerd, publieksgericht en ten dienste van zowel het wetenschappelijk onderzoek als het onderwijs); tentoonstellingen. In samenwerking met het Huygens Instituut publiceert de Coornhertstichting de correspondentie van Coornhert zowel in de databank Early Modern Letters Online (EMLO) als in een eigen digitale uitgave. Mr. dr. J. Gruppelaar (Coornhertcentrum) is verantwoordelijk voor de diverse werkzaamheden in het kader van de Coornhertherdenking.


Financiën
 


Dankzij structurele financiering in de eerste twee jaar van haar bestaan door verwante stichtingen en royale bijdragen van particuliere zijde heeft de Coornhertstichting een veelbelovende start kunnen maken met de opzet en uitvoering van het Coornhert-editieprogramma.

De Coornhertstichting is een stichting zonder winstoogmerk. Voor de realisering van haar doeleinden is zij dan ook aangewezen op de hulp van vrijwilligers en de financiële steun die zij door fondsenwerving en particuliere giften verwerven kan. Deze donaties zijn fiscaal aftrekbaar, want de Coornhertstichting is een stichting met ANBI-status (Algemeen Nut Beogende Instellingen).

Informatie over de wijze waarop u onze stichting financieel kunt ondersteunen vindt u op de pagina 'Steun ons'. Daar kunt u ook recente financiële jaarverslagen van de stichting downloaden.
 


Afbeelding bovenaan deze pagina: "Zelfkennis inspireert het geweten met afschuw", Dirck Volckertsz. Coornhert, naar Maarten van Heemskerck, 1550 (uitsnede, collectie Rijksmuseum). Bekijk hier de volledige afbeelding.

Organisatie en samenwerking

Bestuur
 


Het bestuur van de Coornhertstichting telt momenteel zes leden en is als volgt samengesteld:

Comité van aanbeveling
 


Het comité van aanbeveling van de Coornhertstichting bestaat uit:

  • jhr. dr. P.A.C. Beelaerts van Blokland
    (ex-commissaris van de Koningin, Utrecht)
     
  • prof. mr. dr. M.J. Cohen
    (UL, voormalig burgemeester Amsterdam)
     
  • mevr. prof. dr. D.M. Curtin
    (UvA/UU)
     
  • prof.dr. F. van Oostrom
    (UU; voormalig president KNAW)
     
  • drs. S. Scholten
    (directeur Erfgoed UvA)
     
  • prof. mr. dr. C.J.M. Schuyt
    (voormalig lid Raad van State)
     
  • dr. K. van der Toorn
    (voormalig voorzitter CvB UvA-HvA) 
     

Coornhertcentrum
 


Het werkprogramma van de stichting wordt uitgevoerd door het Coornhertcentrum onder verantwoordelijkheid van:

mr. dr. J. Gruppelaar
Van Twickelostraat 7
7411 SC Deventer
0570-6444364
j.gruppelaar@kpnplanet.nl 

Meer informatie vindt u op de pagina 'Contact'.
 

Samenwerkingsverbanden
 


Bij de opzet en uitvoering van haar editieprojecten werkt de Coornhertstichting samen met per onderdeel wisselende instellingen in ons land. De tot dusverre belangrijkste daarvan zijn: het Amsterdams Centrum voor de Studie van de Gouden Eeuw (UvA), de Universiteitsbibliotheek en het Digitaal Productiecentrum van de Universiteit van Amsterdam, het Huygens Instituut (KNAW), de Digitale Bibliotheek Nederlandse Letteren, de Koninklijke Bibliotheek en Uitgeverij Verloren. De Coornhertstichting kan bovendien rekenen op de betrokkenheid, steun en deskundigheid van diverse privépersonen.

 

Logo Coornhert Stichting footer